เวลาคนนึกถึงการถ่ายวิดีโอ ภาพที่ลอยขึ้นมามักเป็นกองถ่าย ไฟสว่าง กล้องบนขาตั้ง และเสียงสั่ง "แอ็กชัน" แต่ในความเป็นจริง วันถ่ายคือช่วงที่สั้นที่สุดของทั้งโปรเจกต์ และเป็นวันที่แทบไม่มีการตัดสินใจใหม่เกิดขึ้นเลย ถ้างานนั้นเตรียมมาดี
งานที่บานปลาย เกินงบ ส่งช้า หรือได้ผลลัพธ์ไม่ตรงกับที่คุยกันไว้ ส่วนใหญ่ไม่ได้พังตอนถ่าย แต่พังตั้งแต่ก่อนหยิบกล้องขึ้นมา เพราะไม่มีใครตกลงกันให้ชัดว่าวิดีโอนี้ทำไปเพื่ออะไร จะเล่าอย่างไร และหน้ากองจะเกิดอะไรขึ้นบ้าง
บทความนี้เราจะเปิดเบื้องหลังกระบวนการ Pre-Production ทั้ง 5 ขั้นตอนที่ทีมโปรดักชันทำกันจริง ๆ เพื่อให้คุณในฐานะเจ้าของแบรนด์รู้ว่าควรคาดหวังอะไร ควรเตรียมอะไร และควรระวังตรงไหน
Pre-Production คือทุกอย่างที่เกิดขึ้นก่อนวันถ่ายจริง ตั้งแต่การทำความเข้าใจโจทย์ไปจนถึงการพิมพ์ตารางถ่ายแจกทีมงาน มันคือช่วงที่ต้นทุนของการ "เปลี่ยนใจ" ถูกที่สุด
ลองคิดแบบนี้ การเปลี่ยนไอเดียตอนอยู่ในเอกสารใช้เวลาไม่กี่ชั่วโมง การเปลี่ยนไอเดียตอนอยู่หน้ากองหมายถึงทีมงานทั้งกองรอ ค่าเช่าสถานที่เดินต่อ และคิวนักแสดงที่หมดลงเรื่อย ๆ ส่วนการเปลี่ยนไอเดียตอนตัดต่อเสร็จแล้ว มักแปลว่าต้องถ่ายใหม่ Pre-Production จึงไม่ใช่ขั้นตอนที่ยังไม่เริ่มทำงาน แต่เป็นขั้นตอนที่งานส่วนใหญ่ถูกตัดสินไปแล้ว
ขั้นแรกไม่ใช่การคิดไอเดีย แต่คือการหาคำตอบว่าวิดีโอนี้ต้องไปทำหน้าที่อะไรให้ธุรกิจ สิ่งที่เราถามเสมอคือ
คำตอบเหล่านี้กลายเป็นไม้บรรทัดที่ใช้ตัดสินทุกเรื่องหลังจากนั้น เวลามีคำถามว่าควรใส่ฉากนี้ไหม ควรยาวเท่าไหร่ ควรใช้โทนแบบไหน เราไม่ต้องเถียงกันด้วยความชอบส่วนตัว แต่กลับมาถามว่าอันไหนพาเราไปถึงเป้าหมายที่ตกลงกันไว้ สัญญาณอันตรายของขั้นนี้คือบรีฟที่บอกแค่ "อยากได้วิดีโอสวย ๆ ดูพรีเมียม" ซึ่งฟังดูเหมือนโจทย์ แต่วัดผลไม่ได้เลย
เมื่อโจทย์ชัด ทีมครีเอทีฟจะเริ่มหาว่าจะเล่าเรื่องนี้อย่างไรให้คนดูอยู่จนจบ ขั้นนี้คือการเสนอแนวทาง ซึ่งรวมถึงอารมณ์ของงาน จังหวะการเล่า มุมมองที่ใช้ และโทนภาพโดยรวม
โดยทั่วไปเราจะเสนอมากกว่าหนึ่งแนวทาง พร้อมภาพอ้างอิงหรือ Mood Board เพื่อให้ทุกคนเห็นภาพเดียวกัน เพราะคำว่า "ดูอบอุ่น" ในหัวของแต่ละคนไม่เหมือนกันเลย จุดสำคัญคือควรเลือกแนวทางให้จบในขั้นนี้ เพราะการเปลี่ยนคอนเซปต์หลังเขียนสคริปต์ไปแล้ว เท่ากับต้องรื้อทุกอย่างที่ต่อยอดจากมัน
สคริปต์คือการเขียนออกมาว่าจะพูดอะไร ลำดับไหน และแต่ละช่วงกินเวลาเท่าไหร่ ส่วน Storyboard คือการวาดให้เห็นว่าแต่ละช็อตหน้าตาอย่างไร บางงานใช้ Shot List แทน Storyboard เต็มรูปแบบ ขึ้นกับความซับซ้อน
ประโยชน์ของขั้นนี้มีสองชั้น ชั้นแรกคือทำให้คุณเห็นงานล่วงหน้าและแก้ได้ตั้งแต่ยังไม่เสียเงินถ่าย ชั้นที่สองคือทำให้ทีมงานทุกคน ตั้งแต่ตากล้องถึงคนทำกราฟิก ทำงานจากภาพเดียวกัน นี่คือจุดที่คุณควรอ่านละเอียดและให้ความเห็นให้ครบ เพราะการแก้หนึ่งบรรทัดในสคริปต์ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่การแก้หนึ่งช็อตหลังถ่ายเสร็จ หมายถึงการนัดทีมกลับมาใหม่ทั้งหมด
Recce คือการไปสำรวจสถานที่จริงก่อนวันถ่าย เพื่อดูว่าแสงเข้าทางไหนช่วงเวลาไหน มีเสียงรบกวนจากถนนหรือระบบปรับอากาศไหม ปลั๊กไฟอยู่ตรงไหน ขนของเข้าทางไหน และมีข้อจำกัดเรื่องเวลาหรือการขออนุญาตอะไรบ้าง
หลายปัญหาที่ทำให้กองถ่ายเสียเวลาเป็นชั่วโมง เป็นเรื่องเล็กมากที่รู้ล่วงหน้าแล้วแก้ได้ง่าย เช่น ลิฟต์ขนของใช้ได้เฉพาะบางช่วงเวลา หรือห้องประชุมที่เลือกไว้มีเสียงสะท้อนจนอัดเสียงสัมภาษณ์ไม่ได้
ส่วน Casting คือการคัดเลือกคนที่จะปรากฏบนจอ ไม่ว่าจะเป็นนักแสดงมืออาชีพหรือพนักงานจริงของบริษัทคุณ สิ่งที่ต้องดูไม่ใช่แค่หน้าตา แต่รวมถึงบุคลิกที่ตรงกับแบรนด์ ความเป็นธรรมชาติหน้ากล้อง และการสื่อสารตามบทที่วางไว้ และควรตกลงเรื่องสิทธิ์การใช้ภาพให้ชัดตั้งแต่ขั้นนี้ ทั้งระยะเวลาและช่องทางที่จะเผยแพร่
ขั้นสุดท้ายคือการแปลงทุกอย่างเป็นตารางปฏิบัติการ Shooting Schedule บอกว่าวันถ่ายจะเรียงลำดับช็อตอย่างไร ซึ่งมักไม่เรียงตามลำดับในวิดีโอ แต่เรียงตามความสะดวกของการจัดไฟและการย้ายกล้อง เพื่อประหยัดเวลาให้มากที่สุด
Call Sheet คือเอกสารที่ส่งให้ทุกคนก่อนวันถ่าย ระบุว่าใครต้องมากี่โมง ที่ไหน ใส่เสื้อผ้าอะไร ต้องเตรียมอะไรมา เบอร์ติดต่อฉุกเฉินคือใคร และแผนสำรองถ้าฝนตกคืออะไร
เอกสารนี้ดูเหมือนงานธุรการ แต่มันคือสิ่งที่ทำให้ทีมทั้งกองเดินไปทางเดียวกันโดยไม่ต้องถามกันซ้ำทั้งวัน และเป็นตัวชี้วัดที่ดีว่าทีมโปรดักชันที่คุณเลือกทำงานเป็นระบบแค่ไหน
จากประสบการณ์ของเรา ปัญหาที่เกิดจากการลัดขั้นตอนนี้มักออกมาในรูปแบบซ้ำ ๆ ดังนี้
สังเกตว่าทุกข้อมีต้นตอเดียวกัน คือการตัดสินใจที่ถูกเลื่อนออกไปจนถึงจุดที่แก้แล้วแพง
ก่อนบอกทีมว่า "เริ่มถ่ายได้" ลองเช็กว่าคุณมีสิ่งเหล่านี้ครบหรือยัง
ถ้ามีข้อไหนที่ยังตอบไม่ได้ นั่นคือจุดที่ควรใช้เวลาเพิ่มอีกนิด ก่อนที่มันจะกลายเป็นค่าใช้จ่าย
ที่ AkiraConzept เราให้ความสำคัญกับช่วงก่อนกล้องเริ่มหมุนไม่แพ้ช่วงถ่ายจริง เพราะงานที่วางแผนมาดีใช้เวลาถ่ายน้อยลง แก้งานน้อยลง และได้ผลลัพธ์ตรงกับสิ่งที่ตกลงกันไว้มากกว่า
ถ้าคุณมีโปรเจกต์วิดีโอในหัวแต่ยังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มวางโจทย์อย่างไร หรือเคยเจองานบานปลายมาก่อนและไม่อยากให้เกิดซ้ำ ทักมาคุยกับเราได้ เรายินดีให้คำปรึกษาเบื้องต้นฟรี ช่วยตั้งโจทย์และประเมินขอบเขตงานก่อนตัดสินใจ
ติดต่อเราได้ที่ studio@akiraconzept.com โทร 098 936 9199 หรือ LINE: @akiraconzept